Onderdeel van het Appendicitis-dossier van Health Cockpit, het praktijkmanagement-platform voor functioneel werkende therapeuten.
Behandelopties: chirurgie, antibiotica en endoscopische therapie
Drie behandelpaden
De huidige literatuur kent drie evidence-based opties voor ongecompliceerde acute appendicitis:
- Appendectomie (laparoscopisch of open) — de historische gouden standaard.
- Antibiotica-alleen (non-operative management, NOM) — sinds de APPAC-trial een legitieme keuze bij geselecteerde volwassenen.
- Endoscopische Retrograde Appendicitis Therapie (ERAT) — opkomende minimaal-invasieve techniek waarbij via colonoscoop de appendix wordt gespoeld en eventuele steentjes worden verwijderd.
Voor gecompliceerde appendicitis (perforatie, abces, peritonitis) blijft chirurgie of percutane drainage met antibiotica de aangewezen behandeling.
Antibiotica versus chirurgie bij volwassenen — wat 10 jaar trials laten zien
De APPAC-trial uit Finland (Salminen et al.) is de meest invloedrijke RCT op dit terrein.
APPAC 5-jaar follow-up in JAMA 2018 (PMID 30264120, n=530):
- 39% van de patiënten in de antibiotica-arm onderging binnen 5 jaar alsnog een operatie wegens recidief.
- 5-jaars complicatieratio: 6,5% in de antibiotica-arm versus 24,4% in de chirurgie-arm.
- Patiënten in de antibiotica-arm hadden 11 dagen minder ziekteverlof.
APPAC 10-jaar follow-up in JAMA 2026 (PMID 41563747):
- Cumulatieve appendectomie-rate na 10 jaar: 44,3% in de antibiotica-arm.
- 10-jaars complicatieratio: 8,5% (antibiotica) versus 27,4% (chirurgie), P<0.001.
- Geen significant verschil in kwaliteit van leven.
De conclusie van de auteurs: antibiotica is een legitieme optie voor volwassenen met ongecompliceerde appendicitis die operatie willen vermijden, met de afweging dat ongeveer 44% binnen tien jaar alsnog een ingreep nodig heeft.
Individual Patient Data meta-analyse in The Lancet Gastroenterology & Hepatology 2025 (Scheijmans, Haijanen, Flum et al., PMID 39827891, n=2101 over zes RCT’s):
- 1-jaars complicaties: 5,4% (antibiotica) versus 8,3% (chirurgie), niet statistisch significant.
- 1 jaar na randomisatie had 33,9% van de antibiotica-groep alsnog operatie ondergaan.
- Kritische nuance: appendicoliet als risicofactor. Bij patiënten met een fecaliet/appendicoliet op beeldvorming waren de 1-jaars complicaties in de antibiotica-arm 15,0% versus 6,3% in de chirurgie-arm (OR 2,82). Bijna de helft (48,7%) van deze patiënten onderging binnen het jaar alsnog appendectomie.
Praktische beslisregel uit deze data:
| Patiëntprofiel | Aanbeveling |
|---|---|
| Volwassene, ongecompliceerd, geen appendicoliet | Antibiotica-alleen is een redelijke optie |
| Volwassene, appendicoliet | Chirurgie of ERAT is veiliger |
| Volwassene, gecompliceerd | Chirurgie of drainage + antibiotica |
| Zwangere (eerste twee trimesters) | Individueel afwegen, antibiotica vaker overwogen |
Antibiotica bij kinderen — een andere uitkomst
De meest recente pediatrische RCT (St Peter et al.) verscheen in The Lancet 2025 (PMID 39826968, n=936 kinderen, multicenter Canada/VS/Finland/Zweden/Singapore):
- 1-jaars treatment failure: 34% in de antibiotica-arm versus 7% in de chirurgie-arm (verschil 26,7%, 90% BI 22,4–30,9).
- Het verschil overschreed de non-inferiority-marge van 20% — antibiotica was statistisch inferieur aan chirurgie bij kinderen.
- Het risico op een mild-tot-matig ongewenst voorval was 4,3 keer hoger in de antibiotica-arm.
Een geüpdatete meta-analyse van pediatrische RCT’s in World Journal of Emergency Surgery 2025 (PMID 40133910) komt tot vergelijkbare conclusies. Conservatieve aanpak bij kinderen vereist strikte selectiecriteria en blijft omstreden.
Endoscopische Retrograde Appendicitis Therapie (ERAT)
ERAT is een Chinese ontwikkeling die sinds 2012 in toenemende mate wordt onderzocht en toegepast. Procedure:
- Onder sedatie wordt een colonoscoop tot het cecum gebracht.
- Een katheter wordt onder fluoroscopie in de appendix-opening ingebracht.
- De appendix wordt gespoeld met fysiologisch zout en zo nodig wordt een eventuele appendicoliet verwijderd of geplaatste contrast getoond.
- Het orgaan blijft behouden.
Network meta-analyse in BMC Surgery 2025 (Wang, Yin, Wang, Zhu, PMID 41044518, 23 RCT’s geanalyseerd):
- Complicaties: ERAT (SUCRA 99,7%) had significant minder complicaties dan antibiotica (OR 0,20) en significant minder dan appendectomie (OR 0,16).
- Recidief: appendectomie had de laagste recidief, gevolgd door ERAT (OR 0,27 versus appendectomie), met antibiotica als hoogste.
- Treatment failure: appendectomie had de laagste, ERAT en antibiotica vergelijkbaar.
- Ziekenhuisverblijf: geen statistisch verschil tussen de drie methodes.
Tweede meta-analyse in Surgical Endoscopy 2025 (Li, Chen, Zhang, Zhu, Liang, PMID 40369281, 8 studies, n=2005):
- Vergeleken met laparoscopische appendectomie heeft ERAT een lager succespercentage en hogere recidief.
- Vergeleken met antibiotica heeft ERAT een hoger succespercentage, lagere recidief en significant minder ongewenste voorvallen.
Positionering ERAT in de behandelingsmatrix:
| Optie | Orgaanbehoud | Complicaties | Recidief | Beschikbaarheid |
|---|---|---|---|---|
| Appendectomie | Nee | Hoogst | Laagst | Wereldwijd |
| Antibiotica | Ja | Midden | Hoogst | Wereldwijd |
| ERAT | Ja | Laagst | Midden | Vooral China, beperkt elders |
Voor een patiënt die de appendix wil behouden én het recidiefrisico van antibiotica wil verminderen, is ERAT op papier de meest aantrekkelijke optie. De praktische beperking is beschikbaarheid: buiten gespecialiseerde Chinese centra is ervaring met de techniek nog beperkt.
Wachttijd voor operatie en preoperatieve antibiotica
De PERFECT-Antibiotics RCT in JAMA Surgery 2025 (PMID 40366704) onderzocht of toediening van antibiotica tijdens de wachttijd voor appendectomie de uitkomst verbetert. Conclusie: preoperatieve antibiotica reduceren postoperatieve infectiële complicaties bij patiënten die operatie afwachten.
Voor postoperatieve antibiotica bij ongecompliceerde appendicitis suggereert een meta-analyse uit 2025 (BMC Surgery, PMID 41176598) dat een korte kuur (24 uur) niet inferieur is aan langere kuren, mits er geen perforatie of complicatie was.
Wanneer welke optie? Een praktisch beslisschema
- Stabiele volwassene, ongecompliceerd, geen appendicoliet, wenst orgaanbehoud: antibiotica-alleen is verdedigbaar. Counsel over 40% recidief-risico binnen 10 jaar.
- Stabiele volwassene, ongecompliceerd, appendicoliet aanwezig: appendectomie of (waar beschikbaar) ERAT.
- Kind: appendectomie is eerste keuze; conservatieve aanpak alleen bij geselecteerde gevallen met strikte criteria.
- Gecompliceerde appendicitis (perforatie, abces): chirurgie of percutane drainage met breedspectrum-antibiotica.
- Hoog operatierisico (ouderdom, comorbiditeit): antibiotica met laagdrempelige conversie bij falen.
Kernbronnen
- Salminen et al. APPAC 5-jaar, JAMA 2018 (PMID 30264120)
- Salminen et al. APPAC 10-jaar, JAMA 2026 (PMID 41563747)
- Scheijmans et al. IPD meta-analyse, Lancet Gastroenterology & Hepatology 2025 (PMID 39827891)
- St Peter et al. pediatrische RCT, The Lancet 2025 (PMID 39826968)
- Wang et al. network meta-analyse ERAT, BMC Surgery 2025 (PMID 41044518)
- Li et al. ERAT meta-analyse, Surgical Endoscopy 2025 (PMID 40369281)
- PERFECT-Antibiotics RCT, JAMA Surgery 2025 (PMID 40366704)