Health Cockpit Research

Onderdeel van het Aambeien (hemorroïdale ziekte)-dossier van Health Cockpit, het praktijkmanagement-platform voor functioneel werkende therapeuten.

Pathofysiologie, hypotheses en genetica van aambeien

De pathofysiologie is nog niet volledig opgelost

De oorzaak van aambeien is niet volledig begrepen, en verschillende opvattingen over die oorzaak leiden tot verschillende behandelfilosofieën. Meerdere reviews benoemen dat de etiologie nog “unclear” of “poorly understood” is (Folia Medica review 2026, PMID 41879548; Palumbo 2023, PMID 36983199). Het meest waarschijnlijke model is meervoudig: verschillende mechanismen dragen samen bij, in wisselende verhoudingen per patiënt.

De drie klassieke theorieën

Historisch bestaan er drie hoofdtheorieën. Ze sluiten elkaar niet uit maar beschrijven verschillende stukjes van dezelfde puzzel (Palumbo 2023, PMID 36983199):

Variceuze-vene-theorie - aambeien als spataders van het anale veneuze netwerk, met dilatatie en stuwing als kern.
Vasculaire-hyperplasie-theorie - abnormale groei en verbouwing van vaatweefsel (angiogenese) drijft de ziekte.
Sliding-anal-cushion-theorie - de verankerende bindweefselstructuur die de kussentjes op hun plaats houdt, verzwakt en fragmenteert, waardoor de kussentjes naar beneden glijden en uitzakken.

De mechanismen (pathways) die nu onderzocht worden

Bindweefsel en de genetische aanleg

Er groeit bewijs dat aambeien deels een aandoening zijn van bindweefsel-integriteit en glad-spier-disfunctie, met een erfelijke component. Een recente review vat samen dat de aanleg draait om bindweefsel-integriteit en gladde-spier-disfunctie, al zijn de specifieke genetische varianten nog grotendeels ongedefinieerd (Folia Medica review 2026, PMID 41879548).

Het harde genetische bewijs komt uit de eerste grote genoombrede associatiestudie (GWAS-meta-analyse in Gut, 2021), met 218.920 patiënten en 725.213 controles van Europese afkomst. Die vond 102 onafhankelijke risico-loci en risicogenen als COL5A2, MYH11 en ELN, met verrijking in bloedvaten en maagdarmweefsel en in biologische processen als gladde-spierontwikkeling, endotheel- en epitheelontwikkeling en organisatie van de extracellulaire matrix. Dat zijn precies de bindweefsel- en vaatprocessen die de klassieke theorieën veronderstellen (Zheng 2021, PMID 33888516).

De GWAS bevestigt dus een echte, polygene aanleg en verschuift het beeld van “puur leefstijl” naar “leefstijl bovenop een genetisch kwetsbaar weefsel”.

Veneuze stuwing en angiogenese

Naast bindweefsel speelt het vaatweefsel zelf een actieve rol. In symptomatische aambeien worden markers van vaatnieuwvorming en verhoogde doorbloeding gevonden. Een studie met transperineale echografie liet zien dat de arteriële instroom (peak systolic velocity en resistance index) meetbaar verandert: effectieve behandeling van lichte aambeien ging samen met een daling van die instroom, terwijl gevorderde aambeien juist géén blijvende vasculaire “remodeling” toonden. Dat werd gemeten na sclerotherapie, een minimaal-invasieve procedure, en verklaart mee waarom bij hogere graden het klinische effect vaak maar tijdelijk is (Gravante 2026, PMID 42257743).

De veneuze invalshoek wordt breder getrokken door onderzoek dat aambeien in verband brengt met varicocele als lokaal teken van systemische veneuze zwakte. Dat komt aan bod in risicofactoren.

Laaggradige ontsteking

Steeds meer werk plaatst laaggradige ontsteking centraal. In een diermodel van hemorroïd-achtige anorectale ontsteking waren de ontstekingsmediatoren TNF-α en IL-6 verhoogd en was de darmbarrière beschadigd. Een behandeling die de klachten verbeterde, verlaagde de PI3K-Akt-ontstekingssignalering en herstelde de samenstelling van het microbioom (Yang 2026, PMID 42443290). Dat legt een directe brug naar de microbioom-hypothese hieronder.

De microbioom-hypothese (nog jong)

Een reviewartikel in Journal of Clinical Medicine (2023) stelt een pathogene keten voor waarin een verstoorde microflora van het anale kanaal (dysbiose) de eerste aanjager (het primum movens) is: dysbiose leidt tot lokale ontsteking, die vervolgens leidt tot spierdisfunctie (dyssynergie van de anale sfincter) én tot vasculaire veranderingen. Die versterken elkaar vervolgens in een vicieuze cirkel. Datzelfde artikel benoemt ook de drie klassieke theorieën hierboven (Palumbo 2023, PMID 36983199).

Dit is nadrukkelijk een hypothese, geen bewezen mechanisme. Het diermodel hierboven (Yang 2026, PMID 42443290) laat zien dat verschuivingen in het microbioom samenhangen met de aandoening en met herstel, maar toont geen oorzaak-gevolg bij de mens. De hypothese is biologisch coherent (ontsteking, barrière, spiertonus), maar klinisch bewijs bij mensen ontbreekt nog. Ze is dus interessant om te volgen, maar vormt op dit moment geen basis voor een gerichte interventie.

Genetica in het kort

Erfelijke component: bevestigd. Familiegeschiedenis is een sterke risicofactor (odds ratio 4,77 in de Jazan-studie, Mashbari 2025, PMID 40115576).
Polygeen: de GWAS vond 102 loci, geen enkel dominant “aambeigen” (Zheng 2021, PMID 33888516).
Kandidaatgenen: COL5A2 (collageen type V, bindweefsel), MYH11 (gladde-spiermyosine), ELN (elastine) - alle betrokken bij de sterkte en elasticiteit van vaat- en steunweefsel.

Zie risicofactoren voor hoe leefstijl bovenop deze aanleg werkt, en behandeling voor de mechanisme-gerichte aanpak.