Onderdeel van het Clusterhoofdpijn-dossier van Health Cockpit, het praktijkmanagement-platform voor functioneel werkende therapeuten.
Overzicht en kernverschillen met migraine
Definitie
Primaire hoofdpijnstoornis met strikt eenzijdige, zeer hevige pijn rond oog of slaap, gecombineerd met ipsilaterale autonome verschijnselen (lacrimatie, conjunctivale injectie, neusverstopping of rhinorroe, ptosis, miosis). Aanvallen 15 tot 180 minuten, frequentie 1 tot 8 per dag tijdens een actieve bout. Klinisch beeld tijdens aanval: agitatie en bewegingsdrang, in tegenstelling tot het rust zoekende gedrag bij migraine.
Suïcidale ideatie en gedrag worden klinisch frequent gerapporteerd, vooral in tertiaire centra (44,6% suïcidale ideatie, 5,1% pogingen volgens meta-analyse Van Obberghen 2025, J Headache Pain, PMID 41345548). De meta-analyse stelt overigens dat het overall suïciderisico in CH-populaties niet duidelijk hoger ligt dan in de algemene bevolking; de hogere prevalentie zit in tertiair-verwezen subgroepen.
Epidemiologie
| Kenmerk | Cijfer | Bron |
|---|---|---|
| Prevalentie wereldwijd | ~0,1% | Wei & Goadsby 2021 (PMID 33782592) |
| Geslachtsratio (M:V) | 3:1 tot 4:1 | Petersen 2024 (PMID 38876749) |
| Beginleeftijd | piek 20-40 jaar | Coppola 2025 (PMID 41039211) |
| Episodisch / chronisch | ~85% / ~15% | Petersen 2024 |
| Tabaksgebruik | sterk geassocieerde risicofactor | Borkum 2024 (PMID 39728749) |
| Mediane diagnostische vertraging | jaren | Meta-analyse 2025 (PMID 40205372) |
Episodisch: bouts van weken tot maanden, gevolgd door remissie van >3 maanden. Chronisch: geen remissie van >3 maanden binnen één jaar.
Differentiatie van migraine
Migraine en clusterhoofdpijn delen de eerste tak van de n. trigeminus als afferente pijnbaan. De aansturing en het kliniek-beeld lopen daarna sterk uiteen.
| Kenmerk | Migraine | Clusterhoofdpijn |
|---|---|---|
| Primaire generator | Cortex (CSD), thalamus | Posterieure hypothalamus |
| Pijnlocatie | Hemicraniaal of bilateraal | Strikt unilateraal periorbitaal of temporaal |
| Duur per aanval | 4-72 u | 15-180 min |
| Frequentie | 1-15 per maand | 1-8 per dag tijdens bout |
| Gedrag tijdens aanval | Rust zoekend, foto- en fonofobie | Agitatie, bewegingsdrang |
| Autonome symptomen | Variabel, mild | Constant, prominent, ipsilateraal |
| Geslachtsverhouding | V:M ~3:1 | M:V ~3-4:1 |
| Tijdspatroon | Cyclus-afhankelijk bij vrouwen | Circadiaan en circannuaal |
| Kern-neuropeptiden | CGRP | CGRP, VIP, PACAP |
| Cortexexcitabiliteit | Verhoogd | Relatief normaal |
| Hypothalamische activatie (PET, fMRI) | Mild verhoogd | Sterk verhoogd |
| Triptaanrespons | Oraal voldoende | Subcutaan vereist (kinetiek) |
| 100% O2 | Geen effect | Coupeert ~70% van aanvallen binnen 15 min |
| Indomethacine | Geen specifiek effect | Geen effect bij CH; absoluut effect bij PH en HC |
Bron: Bertotti 2025 (PMID 40217611), Wei & Goadsby 2021 (PMID 33782592), Coppola 2025 (PMID 41039211).
Diagnostische implicaties
- Mediane diagnostische vertraging in jaren (PMID 40205372). Misclassificatie als migraine, sinusitis of dentogeen.
- Eerstelijnsmedicatie voor migraine (orale triptaan, propranolol) is bij CH onvoldoende werkzaam.
- Subtype-discriminatie tussen CH, paroxismale hemicranie en hemicrania continua bepaalt eerstelijnstherapie. Een gestaffelde indomethacine-test is in de PH/HC-verdenking diagnostisch én therapeutisch.
Consensus en discussiepunten
Consensus:
- Centrale rol van de hypothalamus, bevestigd met PET, fMRI en 7T MRI.
- CGRP is een gedeeld neuropeptide met migraine.
- 100% zuurstof en sumatriptan SC zijn evidence-based acute therapie.
- Verapamil is eerstelijns preventieve therapie.
- Indomethacine differentieert PH en HC van CH.
Discussiepunten:
- Hypothalamus als initiator dan wel modulator. 7T-studies (PMID 40197086, PMID 41776409) impliceren een breder limbisch netwerk.
- Effectiviteit van melatonine als profylacticum (RCT 2002 negatief, meta-analyses tonen verlaagde endogene spiegels).
- Causaliteit van shift work als risicofactor (sterke correlatie, geen interventionele evidence).
- Hypoxia-theorie (Kudrow 1983, Borkum 2024): coherent met klinische features, niet experimenteel bewezen.
- Galcanezumab (anti-CGRP) werkt bij episodische CH, niet bij chronische CH; niet door EMA goedgekeurd, wel door FDA.