Onderdeel van het Frozen shoulder (adhesieve capsulitis)-dossier van Health Cockpit, het praktijkmanagement-platform voor functioneel werkende therapeuten.
Pathofysiologie en pathways van frozen shoulder
Frozen shoulder is in de kern een ontsteking-gedreven fibrose van het glenohumerale gewrichtskapsel. De cascade verloopt van een lokale ontsteking, via de omvorming van fibroblasten tot samentrekkende myofibroblasten, naar overmatige collageenneerslag en een verstoorde afbraak van die matrix. De risicofactoren die deze cascade in gang zetten staan in oorzaken en risicofactoren.
Stap 1: ontsteking
In het synoviale weefsel en het kapsel zijn de proinflammatoire cytokines verhoogd: interleukines (IL-1alfa/beta, IL-6), tumornecrosefactor-alfa (TNF-alfa) en cyclo-oxygenase (PMID 31340682, PMID 34526039, PMID 27351864). Een systematische review beschrijft een aanhoudende ontsteking als kerncomponent van het proces dat tot persistente fibrose leidt (PMID 31340682).
Stap 2: van fibroblast naar myofibroblast
De fibroblast transformeert tot een contractiele myofibroblast, herkenbaar aan de aanwezigheid van alfa-gladde-spier-actine (alfa-SMA). In kapselbiopten van patiënten met adhesieve capsulitis is de myofibroblast duidelijk verhoogd, terwijl controlekapsels geen alfa-SMA-kleuring vertonen. Deze myofibroblast is het contractiele element achter de capsulaire contractuur (PMID 27039673, PMID 10963182).
Stap 3: collageenneerslag en contractie
De myofibroblasten leggen een dichte matrix van type-I en type-III collageen neer, die vervolgens samentrekt en zo de pijn en stijfheid veroorzaakt (PMID 10963182, PMID 34044279).
De centrale schakelaar: TGF-beta/Smad
De groeifactor TGF-beta1 drijft via de intracellulaire Smad2/3 en de gemeenschappelijke Smad4 de fibrotische genexpressie aan. In een ratmodel keerde uitschakeling van Smad4 de fibrose, de ontstekingsfactoren en de bewegingsbeperking om; dat bevestigt de TGF-beta/Smad-route als centrale as (PMID 27351864).
Twee experimentele interventies bevestigen dezelfde as vanuit een andere hoek:
- Het lichaamseigen anti-inflammatoire eiwit TSG-6 remde de groei van humane kapselfibroblasten door de TGF-beta/Smad2-route te onderdrukken (PMID 34526039).
- Het plantalkaloïde tetrandrine remde de fibrose door het remmende Smad7 te verhogen en Smad2 te onderdrukken (PMID 34044279).
TGF-beta/Smad is daarmee het convergentiepunt waarop meerdere kandidaat-behandelingen aangrijpen. Zie natuurlijke stoffen en interventies.
De remodeling-stoornis: MMP/TIMP uit balans
Matrix-metalloproteïnasen (MMP’s) breken de extracellulaire matrix af; hun natuurlijke remmers (tissue inhibitors of metalloproteinases, TIMP’s) houden dat tegen. Bij frozen shoulder is de MMP/TIMP-ratio verlaagd, zowel in weefsel als in bloed: er wordt relatief te weinig afgebroken, waardoor matrix accumuleert (PMID 31340682).
Een specifieke functionele bevinding van Bunker is dat MMP-14 ontbreekt in frozen-shoulder-weefsel. MMP-14 is nodig om MMP-2 (gelatinase A) te activeren; de afwezigheid ervan blokkeert dus een afbraakroute, zonder dat dit als een lagere ratio in getallen wordt uitgedrukt (PMID 10963182). De ratio-bevinding komt uit de systematische review (PMID 31340682), de MMP-14-bevinding uit het weefselonderzoek van Bunker (PMID 10963182).
Bijkomende routes
- Angiogenese: abnormale nieuwvorming van bloedvaten hoort bij het beeld en gaat samen met de collageenremodeling (PMID 34044279).
- Neurogenese en pijn: zuur-gevoelige ionkanalen (ASIC1 en ASIC3) en een melatonine-gereguleerd pijnmechanisme wijzen op een verstoorde lokale neurogenese, wat de heftige pijn in de freezing-fase mee kan verklaren (PMID 31340682).
Het patroon in één beeld
De systematische review vat het samen als globale fibroplasie met een gelokaliseerde contractuur van het voorste kapsel, ontstaan uit een verstoorde remodeling van de extracellulaire matrix, verstoorde collageen-translatie, aanhoudende ontsteking en gestoorde heling die samen tot persistente fibrose leiden (PMID 31340682).
Volledige bronvermelding staat in referenties.