Health Cockpit Research

Dit artikel komt uit de research-bibliotheek van Health Cockpit, het praktijkmanagement-platform voor functioneel werkende therapeuten.

Adaptogenen overzicht: Vergelijkingstabel evidence

Deze tabel vergelijkt 19 van de 23 adaptogenen uit deze reeks over 26 gezondheidsthema’s, op basis van PubMed-evidence met peildatum maart 2026. Guduchi, he shou wu, rhaponticum en shilajit staan er niet in, die hebben elk een eigen artikel.

Afkortingen in deze tabel

Nrf2: de schakelaar die de cel haar eigen antioxidantenzymen aanzet. Glutathion (GSH) is de belangrijkste eigen antioxidant van de cel.
Hypothalamus-hypofyse-bijnier-as (HPA-as): de stressas die de cortisolafgifte aanstuurt.
Diamine-oxidase (DAO): het enzym dat histamine afbreekt.
Monoamine-oxidase (MAO): het enzym dat dopamine, serotonine en noradrenaline afbreekt.
N-methyl-D-aspartaat (NMDA): de prikkelende glutamaatreceptor in de hersenen.
Brain-derived neurotrophic factor (BDNF): de groeifactor die hersencellen laat overleven en nieuwe verbindingen laat maken, de basis onder neuroplasticiteit.
Bloed-hersenbarrière (BBB): het filter tussen bloed en hersenweefsel.
Monocarboxylaattransporters (MCT): de eiwitten die lactaat en ketonen de cel in brengen.
Calcitonin gene-related peptide (CGRP): de boodschapperstof die bij migraine de bloedvaten in het hoofd verwijdt.
TRP-kanalen: sensoren die temperatuur, druk, zuurgraad en chemische prikkels doorgeven.
Nuclear factor kappa B (NF-kB): de hoofdschakelaar van ontsteking in de cel. Interleukine 10 (IL-10) dempt ontsteking, tumornecrosefactor alfa (TNF-a) drijft hem aan.
Tight junctions: de eiwitverbindingen die de darmcellen onderling dichthouden.
Verder in de tabel: DPP4 (het enzym dat darmhormonen als GLP-1 afbreekt) en RCT (gerandomiseerde gecontroleerde trial).

Evidence-legenda

+++ = sterk bewijs (meerdere studies, reviews of RCT’s)
++ = matig bewijs (enkele sterke studies)
+ = beperkt bewijs (1 tot 2 studies, of indirect)
- = niets gevonden

Deze tekens zeggen hoeveel onderzoek er is, niet bij wie het gedaan is. Een thema kan drie plussen krijgen op grond van proefdier- en celonderzoek alleen. Wil je weten of iets bij mensen is aangetoond, lees dan het artikel over die stof: daar staat per rij welk soort onderzoek achter de bevinding zit.

Master-vergelijkingstabel

Thema	Ashwagandha	Rhodiola	Ginseng	Eleuthero	Schisandra	Tulsi	Reishi	Cordyceps	Lion’s Mane	Chaga	Jiaogulan	Shatavari	Amla	Licorice	Gotu Kola	Moringa	Bacopa	Maca	Astragalus
Antioxidant/Nrf2/GSH	++	+++	+++	++	+++	+++	+++	++	+++	+++	+++	++	+++	+++	+++	+++	+++	+++	+++
Mitochondriën	+++	+++	+++	++	+++	+	+++	+	++	++	+++	+	++	+++	+++	+++	+++	++	+++
HPA-as/cortisol	+++	++	++	++	++	+++	+	+	+	+	+	++	++	+++*	++	+	++	++	+
Magnesium	+	-	-	-	-	-	-	-	-	-	+	-	-	+	-	++	-	-	-
Histamine/DAO	+	-	++	++	+	+	++	++	-	++	-	-	+	++	-	++	-	-	++
Methylatie/MTHFR/COMT	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	+	-	+	+
Oestrogeenmetabolisme	++	+	+	+	++	+	++	++	+	+	++	+++	+	+++	+	++	-	++	++
Leverfunctie	+++	+++	+++	++	+++	++	+++	++	++	+++	+++	+	+++	+++	++	+++	++	++	+++
Ontsteking/IL-10/TNF-α	+++	+++	+++	+++	+++	+++	+++	+++	+++	+++	+++	++	+++	+++	+++	+++	++	+++	+++
Neurotransmitters/MAO	++	+++	++	++	++	++	++	++	++	++	+	+	-	++	++	++	+++	++	+
Glutamaat/NMDA	++	+	++	-	++	+	+	++	++	+	+	-	-	++	++	+	+++	-	-
Neuroplasticiteit/BDNF	+++	+++	++	++	++	+	++	+	+++	+	++	+	+	++	+++	++	+++	++	++
Elektrolyten/ionkanalen	-	-	+	-	-	-	-	+	+	-	-	-	-	+++	-	+	-	-	-
Microbioom	+	+++	+++	++	+++	++	+++	+++	+++	++	+++	+	+++	+++	++	++	-	++	+++
Darmbarrière/tight junctions	+	++	++	++	+++	+	+++	++	++	+	++	+	+	++	++	++	-	+	++
Bloed-hersenbarrière	++	+++	++	++	++	-	+	++	++	-	++	-	-	++	++	+	++	+	++
Glucose/insuline	+++	++	+++	++	++	++	+++	+++	++	+++	+++	+	+++	++	++	+++	+	++	+++
Gluten/caseïne/DPP4	-	-	-	-	-	+	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Filaggrine/huidbarrière	-	-	-	-	+	-	+	+	+	++	-	-	+	+	+++	+	-	+	-
Neuro-inflammatie/glia	++	++	+++	++	+++	+	+++	++	+++	+	+++	+	+	++	++	+	++	++	+++
Schildklier/TSH/T3/T4	+++	+	+	+	-	++	+	++	-	-	-	+	+	+	-	+	+	+	+
CGRP	-	-	+	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Melatonine/slaap	+	-	+	++	++	++	++	++	+	-	-	+	-	+	+	-	-	-	-
MCT-transporters	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Nieren	++	++	+	-	++	++	+++	++	+	++	+	+	++	++	++	++	-	-	+++
TRP-kanalen	-	-	+++	-	+++	++	+	+	-	-	-	+	-	+++	+++	+	+	-	-

* Licorice scoort hoog op de HPA-as door farmacologische disruptie via remming van 11beta-HSD2, en niet door adaptogene modulatie. Zie het artikel over licorice voor de waarschuwingen.

Universele lacunes (geen enkele adaptogeen heeft hier evidence)

MCT-transporters: volledig onontgonnen terrein.
Methylatie/MTHFR/COMT: nauwelijks onderzocht. Alleen moringa, indirect via folaat.
Gluten/caseïne/DPP4: nauwelijks onderzocht. Alleen tulsi, indirect via computermodellen.
CGRP: nauwelijks onderzocht. Alleen ginseng, indirect via een multi-kruidformule.
Elektrolyten/ionkanalen: alleen zoethout (als bijwerking via pseudoaldosteronisme) en ginseng (via Na+/K+-ATPase).

Universele sterktes (bijna alle adaptogenen)

Antioxidant/Nrf2: het gedeelde basismechanisme van vrijwel alle adaptogenen.
Ontsteking/NF-kB: de meest universele eigenschap binnen deze klasse.
Leverfunctie: breed hepatoprotectief, met enkele uitzonderingen waar duale toxiciteit speelt.