Health Cockpit Research

Dit artikel komt uit de research-bibliotheek van Health Cockpit, het praktijkmanagement-platform voor functioneel werkende therapeuten.

Veiligheid van adaptogenen: geneesmiddeleninteracties en risicoclassificatie

Afkortingen in dit artikel

CYP450-enzymen (CYP1A2, CYP2C9, CYP2C19, CYP2D6, CYP3A4): de leverenzymen die geneesmiddelen afbreken. Een remmer laat de spiegel van het geneesmiddel stijgen, een inductor laat hem dalen.
P-glycoproteïne (P-gp): de pomp in darm- en levercellen die stoffen weer naar buiten werkt. Remming ervan verhoogt de opname van wat die pomp normaal afvoert.
Monoamine-oxidaseremmers (MAO-I): een oudere klasse antidepressiva, die het enzym remt dat dopamine, serotonine en noradrenaline afbreekt.
Selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI): de meest voorgeschreven klasse antidepressiva.
Drug-induced autoimmune-like hepatitis (DI-ALH): een leverontsteking door een geneesmiddel die zich gedraagt als auto-immuunhepatitis.
No observed adverse effect level (NOAEL): de hoogste dosis waarbij in dieronderzoek nog geen schadelijk effect aantoonbaar is.
Rustelozebenensyndroom (RLS): de onrustige, bewegingsdrang gevende klacht in de benen, vooral ‘s avonds.
IC50: de concentratie waarbij een stof de helft van de enzymwerking remt. Hoe lager dat getal, hoe potenter de remming.

Risicoclassificatie

HOOG RISICO (klinische monitoring vereist)

Adaptogeen	Risico	Details
He Shou Wu	HEPATOTOXICITEIT	Er zijn meerdere fatale gevallen gedocumenteerd. Het remt een breed scala aan CYP-enzymen, de lever-enzymen die medicijnen afbreken. VERMIJD dit zonder medisch toezicht
Schisandra	CYP3A4/P-gp	Een potente remmer van CYP3A4/CYP3A5, het belangrijkste lever-enzym voor medicijnafbraak. Spiegels van geco-medicineerde middelen kunnen 2 tot 30 keer stijgen. Gecontra-indiceerd bij tacrolimus, cyclosporine en andere CYP3A4-substraten met smalle therapeutische breedte (waar een kleine spiegelstijging al toxisch is)
Licorice	PSEUDOALDOSTERONISME	Remt 11beta-HSD2, het enzym dat cortisol afbreekt in de nier. Het gevolg is hypokaliëmie en hypertensie. Versterkt corticosteroïden en verhoogt de toxiciteit van digitalis. Gecontra-indiceerd bij hypertensie en hartziekte
Bacopa	CYP2C19/2C9	Sterke remmer van CYP2C19 en CYP2C9. Er is een myocardinfarct gedocumenteerd na combinatie met moclobemide (een MAO-remmer). Gecontra-indiceerd bij MAO-remmers
Reishi	BREDE CYP-REMMING	Remt CYP1A2, 2A6, 2B6, 2C9, 2C19, 2D6 en CYP3A4, vrijwel het hele lever-enzymsysteem voor medicijnafbraak. Daarnaast remt het P-gp (de transporteiwit-pomp die stoffen uit cellen werkt) en heeft antiplaatjeswerking
Ashwagandha	HEPATOTOXICITEIT	Er zijn meerdere casusbeschrijvingen van cholestase (galstuwing), met ook gevallen met fatale afloop bij pre-existente leverziekte. Die casussen staan gedocumenteerd in LiverTox, zie ook PMID 33905819. Daarnaast interacties met SSRI’s

MATIG RISICO

Adaptogeen	Risico	Details
Rhodiola	CYP2C9	Een humane studie toonde 21% afname van CYP2C9-activiteit na 14 dagen gebruik. Klinisch relevant voor warfarine en fenytoïne, die via dit enzym worden afgebroken
Cordyceps	CYP3A4-modulatie	Verlaagt de benodigde dosis cyclosporine. Bij combinatie met sertraline is bloeding gerapporteerd
Guduchi	DI-ALH	Een auto-immuunachtige hepatitis door een geneesmiddel (DI-ALH) is gedocumenteerd, mogelijk door verwarring met de plant T. crispa. De berberine-component remt CYP3A4 en P-gp
Moringa	CYP3A4	Remt CYP3A4 in vitro (IC50 52,5 ug/mL). VERMIJD wortelextracten tijdens de zwangerschap
Astragalus	P-gp-remmer	Reguleert MDR1/P-gp omlaag (de pomp die geneesmiddelen uit cellen werkt). Daardoor kan de biobeschikbaarheid van P-gp-substraten stijgen. Werkt daarnaast immunostimulerend
Chaga	OXALAAT	Bevat extreem veel oxalaat, analytisch gedocumenteerd. Er zijn gevallen van nierschade bij regulier gebruik gepubliceerd (Bremer et al., PMID 30107430 voor de casus met nieraandoening). VERMIJD dit bij nierziekte
Shilajit	ZWARE METALEN	In analyses zijn zware metalen aangetoond (lood, arseen, cadmium, kwik). De kwaliteit verschilt sterk per leverancier, dus kwaliteitscontrole is cruciaal: gebruik alleen producten met een certificaat voor zware metalen van een onafhankelijk laboratorium
Ginseng	Warfarine	In casuïstiek is interactie met warfarine beschreven, hoewel gecontroleerde studies geen significant effect vonden. Bij combinatie met MAO-remmers is manie mogelijk

LAAG RISICO

Adaptogeen	Risico	Details
Lion’s Mane	Minimaal	Gedocumenteerde interacties ontbreken. De NOAEL ligt op 2000 mg/kg/dag. Veiligste adaptogeen van het rijtje
Gotu Kola	Minimaal	Een FDA-studie bevestigde dat het CYP-interactiepotentieel laag is. Idiosyncratische leverschade (onvoorspelbaar, los van de dosis) is zeldzaam beschreven
Maca	Minimaal	Significante interactiedata ontbreken. Let op de glucosinolaten, die goitrogeen kunnen werken en dus de schildklier remmen
Amla	Minimaal	Werkt hepatoprotectief. Hoog vitamine C-gehalte verhoogt de ijzerabsorptie
Tulsi	Laag	De eugenol-component werkt mild antiplaatjes. In diermodellen is een anti-fertiliteitseffect beschreven
Shatavari	Laag	Bevat fyto-oestrogenen, dus voorzichtigheid bij hormoonafhankelijke kankers
Eleuthero	Laag-matig	Bloedingen zijn gerapporteerd bij combinatie met SSRI’s. Mogelijk P-gp-remming
Jiaogulan	Laag	Beperkte data beschikbaar. Structureel vergelijkbaar met de ginsenosiden uit ginseng
Rhaponticum	Onbekend	Onvoldoende veiligheidsdata. Bevat ecdysteroïden

Gedetailleerde CYP450-interacties per adaptogeen

Adaptogeen	CYP1A2	CYP2C9	CYP2C19	CYP2D6	CYP3A4	P-gp	Bron
Ashwagandha	-	-	-	-	Inductie?	Mogelijk	40551718
Rhodiola	-	REMMER (21%)	-	-	-	Mogelijk	26613955
Ginseng	-	-	-	-	Zwakke inductor	Zwakke remmer	27864798
Schisandra	-	Mogelijk	-	-	POTENTE REMMER	REMMER	28344076, 35359848
Reishi	REMMER	REMMER	REMMER	REMMER	REMMER	REMMER	39619618
Bacopa	REMMER	REMMER	REMMER	-	REMMER	?	24566323
Moringa	-	-	-	-	REMMER	?	31301970
He Shou Wu	REMMER	REMMER	REMMER	REMMER	REMMER	?	15384148
Licorice	-	-	-	Zwak	Zwak	REMMER	21351298, 36647530
Astragalus	-	-	-	-	-	REMMER	22784390
Guduchi	-	-	-	-	REMMER (berberine)	REMMER (berberine)	-

Specifieke gedocumenteerde interacties met antidepressiva (PMID: 37829299)

Adaptogeen	Antidepressivum	Bijwerking
Ashwagandha	Sertraline	Ernstige diarree
Ashwagandha	Escitalopram	Myalgie, misselijkheid, braken, rustelozebenensyndroom (RLS), hoest
Ashwagandha	Paroxetine	Myalgie, oculaire hypertensie
Ashwagandha	Reboxetine	Ejaculatoire dysfunctie
Eleuthero	Duloxetine	Bloeding hoog in het maag-darmkanaal
Eleuthero	Paroxetine	Epistaxis
Eleuthero	Sertraline	Vaginale hemorragie
Eleuthero	Agomelatine	Prikkelbaarheid, agitatie, hoofdpijn
Schisandra	Bupropion	Artralgie en trombocytopenie
Schisandra	Amitriptyline	DELIRIUM
Schisandra	Fluoxetine	Dysurie
Cordyceps	Sertraline	Bloeding hoog in het maag-darmkanaal
Bacopa	Agomelatine	Rugpijn, hyperhidrose
Bacopa	Moclobemide (MAO-I)	MYOCARDINFARCT
Maca	Mianserin	Restless legs syndrome
Jiaogulan	Duloxetine	Rugpijn

Overzicht contra-indicaties

Conditie	VERMIJDEN
Leverziekte	He Shou Wu (absoluut), Ashwagandha (hoog risico), Guduchi (risico op DI-ALH)
Nierziekte	Chaga (oxalaatnefropathie, kristalvorming in de nier), Licorice (pseudoaldosteronisme), Shilajit (zware metalen)
Hypertensie	Licorice (absoluut), Eleuthero (voorzichtig), Ginseng (voorzichtig)
Zwangerschap	Ashwagandha (abortivum), Moringa (wortelextracten), Licorice (vroeggeboorterisico), Tulsi (anti-fertiliteit)
Auto-immuunziekte	Astragalus, Reishi, Cordyceps, Guduchi (alle vier immunomodulerend en mogelijk activerend)
Post-transplantatie	Astragalus, Reishi (immunostimulerend, werken de gewenste immunosuppressie tegen)
Anticoagulantia	Reishi (antiplaatjes), Ginseng, Eleuthero, Tulsi (eugenol)
MAO-remmers	Bacopa (absoluut, want myocardinfarct gedocumenteerd), Ginseng (risico op manie)
CYP3A4-medicatie	Schisandra (absoluut), Reishi, He Shou Wu
Schildklieraandoeningen	Ashwagandha (stimuleert), Tulsi (remt), Maca (glucosinolaten kunnen goitrogeen werken)

Rapport gegenereerd op 23 maart 2026. Alle 23 adaptogenen compleet.