Onderdeel van het Psoriasis-dossier van Health Cockpit, het praktijkmanagement-platform voor functioneel werkende therapeuten.
Risicofactoren en triggers van psoriasis
Bij iemand met genetische aanleg blijft de overdreven immuunreactie meestal uit zolang er geen triggerfactor is (PMID 32955211). Omgevings- en leefstijlfactoren bepalen dus mee of en wanneer de ziekte zich uit, en hoe ernstig de opstoten zijn. Dit hoofdstuk behandelt zowel de factoren die de ziekte helpen uitlokken als de factoren die een opstoot triggeren bij wie het al heeft.
Roken en alcohol
Roken is een sterke en consistente risicofactor. In een cohort van 563 patiënten met chronische plaque psoriasis rookte 50,3%, en de psoriasis was ernstiger bij rokers (PMID 29723384). Alcoholgebruik wordt in dezelfde lijn als risicofactor genoemd (PMID 32955211).
Obesitas en metabool syndroom
Overgewicht en metabool syndroom hangen sterk samen met psoriasis, in beide richtingen. In hetzelfde cohort van 563 patiënten had 12,6% een metabool syndroom, met centrale obesitas (38,7%) als meest voorkomende component, en de ziekte was ernstiger bij centrale obesitas en diabetes (PMID 29723384). Vetweefsel heeft een eigen ontstekingssignatuur die zowel de huidziekte als de bijbehorende stemmingsklachten voedt (PMID 37184282). De metabole koppeling loopt mechanistisch onder meer via de PPAR-route uit pathways.
Stress
Stress wordt al lang als uitlokker van opstoten erkend. Een diermodel toont dat psychologische stress de IL-23/Th17-as overactiveert en de ontsteking verergert (PMID 40537849). De voorgestelde route loopt via de stresshormoonas (HPA-as).
Infecties
Infecties kunnen psoriasis uitlokken. Klassiek is de streptokokken-infectie die guttate psoriasis triggert; daarnaast worden hepatitis C en H. pylori genoemd als prikkels die via de gut-skin axis kunnen meespelen (PMID 32955211, PMID 41869364).
Huidletsel (Koebner-fenomeen)
Een wonde, kras of wrijving kan op precies die plek een nieuwe psoriasislaesie uitlokken. Dit heet het Koebner-fenomeen en hoort bij de klassieke triggers van de ziekte (PMID 32955211).
Geneesmiddelen en leefstijl
Bepaalde geneesmiddelen en leefstijlgewoonten worden eveneens als triggerfactoren genoemd (PMID 32955211). Welke geneesmiddelen psoriasis kunnen uitlokken hoort bij de afweging in de spreekkamer.
Let op de richting van het verband
Bij obesitas, roken en metabool syndroom is er een wederzijdse versterking: ze zijn zowel risicofactor voor ernstiger psoriasis als comorbiditeit die door de systemische ontsteking wordt aangedreven (PMID 29723384, PMID 41939652). Aanpak van deze factoren werkt daarom op twee fronten tegelijk, zoals beschreven in suppletie en lifestyle.
Bronnen: referenties.