← Omega 3 en visolie-overzicht

Oxidatie van omega 3-preparaten en productkwaliteit

Visolie wordt ranzig. Dat woord staat hier voor een chemisch proces: meervoudig onverzadigde vetzuren reageren makkelijk met zuurstof. Je hoort daarover twee tegengestelde verhalen. Het ene zegt dat de halve markt ranzig is en dat je er ziek van wordt. Het andere zegt dat het geen praktisch probleem is.

Allebei kloppen ze maar half, en dit hoofdstuk zet uiteen wat er wél vaststaat.

De drie getallen die je op een analyserapport ziet

Ranzigheid verloopt in twee fasen, met voor elke fase een eigen maat.

De strenge kolom komt van GOED (de brancheorganisatie van omega 3-producenten zelf, PMID 37712532, PMID 28469193). Die norm is vrijwillig. De wettelijke kolom is de Europese Farmacopee, zoals aangehaald in diezelfde twee publicaties. Een product dat “voldoet aan de norm” kan dus twee heel verschillende dingen betekenen.

Belangrijk detail voor de praktijk: het peroxidegetal meet de fase die je niet kán ruiken. Een olie die neutraal smaakt kan dus al flink geoxideerd zijn.

Hoeveel producten deugen er?

Daar loopt het antwoord ver uiteen, en juist die spreiding is de belangrijkste bevinding.

Lees deze tabel met één ding in gedachten: de twee gunstigste datasets komen uit de sector zelf. De Boer werkte via een commercieel testlaboratorium met Bannenberg als co-auteur, en Bannenberg schrijft vanuit de brancheorganisatie die de vrijwillige norm heeft opgesteld. De ongunstigste zijn kleine regionale steekproeven die mogelijk niet representatief zijn.

Wat blijft staan: “de meeste visolie is ranzig” wordt door de grootste dataset niet ondersteund. En “ranzigheid is geen probleem” wordt door de rest niet ondersteund.

Smaakjes: 68% te ranzig tegenover 13%

Twee onafhankelijke analyses vinden hetzelfde beeld. Hands zag 68% te ranzig bij de gearomatiseerde producten tegenover 13% bij de niet-gearomatiseerde. Jackowski zag hetzelfde, en zag bovendien dat producten bedoeld voor kinderen het slechtst scoorden. Dat is een onprettige combinatie: het smaakje dekt de ranzigheid af, en het zit vooral in wat je aan kinderen geeft.

Eén methodologische nuance: het anisidinegetal meet aldehyden, en citrusaroma’s bestáán uit aldehyden. Een deel van dat verschil kan dus meetfout zijn. Dat is vakkennis en staat niet als zodanig in de bronnen; wel beperkt De Boer de anisidinebepaling om precies die reden tot niet-gearomatiseerde oliën. Dat verklaart alleen niet waarom ook het peroxidegetal hoger ligt, en dat verschil blijft overeind.

Prijs zegt niets

In de Australische analyse (PMID 30626234) zaten vier duurdere, nadrukkelijk als premium gepositioneerde producten. Die bevatten minder visolie per capsule dan de gewone producten, kostten ruim zeven keer zoveel per gram, en scoorden op geen enkele ranzigheidsmaat beter. De Chinese analyse (PMID 40361705) zegt het droog: de prijs per eenheid staat los van de kwaliteit.

Word je er ziek van?

Er is precies één onderzoek bij mensen dat verse tegen ranzige visolie zette bij dezelfde dosis EPA en DHA (PMID 22136711, met de vetanalyse in PMID 28558855). Vierenvijftig gezonde volwassenen kregen zeven weken lang verse visolie, ranzige visolie of zonnebloemolie. De ranzige olie zat met een TOTOX van 45 ruim boven elke norm.

Op schade is niets aantoonbaar. Oxidatieve stress, vitamine E en de ontstekingswaarde bleven in beide groepen gelijk.

De werking valt wel weg. EPA en DHA stegen in beide visoliegroepen even sterk, dus de opname was prima. Maar het gunstige effect op bepaalde cholesteroldeeltjes trad alleen op bij de verse olie. De ranzige olie gedroeg zich op dat punt precies als de placebo.

Dat is het bruikbare antwoord: ranzige visolie maakt je waarschijnlijk niet ziek, maar je koopt wel placebo. Dit ging over zeven weken bij gezonde mensen en met een bloedwaarde als uitkomst, dus een traag schade-effect is hiermee niet uitgesloten.

Het rattenonderzoek, en de drempelwaarde die erop volgde

Bij drachtige ratten (PMID 27385731) gaf zwaar geoxideerde visolie veel meer sterfte bij de pasgeboren jongen en meer insulineresistentie bij de moederdieren. Dat onderzoek wordt veel geciteerd, ook in populaire artikelen.

Dezelfde groep zocht daarna de drempel op (PMID 35726870), en dat vervolg is bruikbaarder. Bij een peroxidegetal van 5 en van 10 was de sterfte gelijk aan de controlegroep. Pas bij een peroxidegetal van 40 liep het op. De auteurs noemen zelf een peroxidegetal van 10 of lager een passende bovengrens, en dat is precies de wettelijke norm.

Een chemische heranalyse (PMID 33092165) kopieerde hun methode, dertig dagen zuurstof en licht, en bevestigde dat de olie extreem ranzig werd. Maar er ontstonden ook oligomeren, isoprostanoïden en oxysterolen, afbraakproducten die je in een gewoon verouderd product niet aantreft. Een olie die op een warme plank oud wordt, wordt chemisch ánders ranzig dan een olie die dertig dagen onder een lamp ligt. De vertaling van dat rattenmodel naar een capsule over de houdbaarheidsdatum is dus beperkt. De auteurs van die heranalyse zijn wel zelf verbonden aan de omega 3-sector.

Wat je hiermee doet

• Kies niet-gearomatiseerd, en helemaal bij producten voor kinderen. Dat is de duidelijkste factor die er is.
• Vraag naar het TOTOX-getal van die partij. Dat zegt meer dan elke merkclaim.
• Koel en donker bewaren en op de houdbaarheidsdatum letten is algemene vetchemie: in de studies uit dit hoofdstuk zijn verpakking en bewaarwijze nooit onderzocht. Blijf het dus adviseren, maar reken erop dat de kwaliteit van de partij zelf zwaarder weegt dan waar de fles staat.
• Betaal niet voor premium. Duur is aantoonbaar geen keurmerk.
• Je kan er niet op ruiken of proeven. De eerste fase van ranzigheid is reukloos.
• Ranzigheid is geen reden om omega 3 helemaal af te raden. Het is een reden om een beter product te kiezen.

Over ranzigheid bij zwangeren bestaat alleen het rattenonderzoek hierboven, dus daar valt geen advies op te bouwen. Zie Zwangerschap en neonataal en Veiligheid en interacties voor de situaties waarin stoppen apart afgewogen moet worden.

Kernbronnen

• PMID 22136711 — Ottestad I, et al. Oxidised fish oil does not influence established markers of oxidative stress in healthy human subjects. Br J Nutr. 2012. 54 gezonde volwassenen, 7 weken, 1,6 g EPA plus DHA per dag uit 8 g olie; TOTOX 45 in de geoxideerde arm; geen verschil in lipidenperoxidatie, alfa-tocoferol, hs-CRP of antioxidantenzymen
• PMID 28558855 — Rundblad A, et al. High-quality fish oil has a more favourable effect than oxidised fish oil on IDL and LDL subclasses. Br J Nutr. 2017. EPA en DHA stegen gelijk in beide armen; alleen de verse olie verlaagde IDL en LDL ten opzichte van zowel de geoxideerde olie als de zonnebloemolie
• PMID 29548449 — De Boer AA, et al. Examination of marine and vegetable oil oxidation data from a multi-year, third-party database. 2018. 1.900+ monsters; 13,9% boven PV 5, 2,2% boven PV 10, 8,8% boven de TOTOX-grens in de niet-gearomatiseerde deelverzameling
• PMID 37712532 — Hands JM, et al. A Multi-Year Rancidity Analysis of 72 Marine and Microalgal Oil Omega-3 Supplements. J Diet Suppl. 2024. 68% van de gearomatiseerde tegenover 13% van de niet-gearomatiseerde boven de TOTOX-grens
• PMID 26688721 — Jackowski SA, et al. Oxidation levels of North American over-the-counter n-3 supplements. 2015. 171 producten; 50% boven de grenzen; producten voor kinderen scoorden het slechtst
• PMID 35726870 — Satokar VV, et al. Toxicity of oxidized fish oil in pregnancy: a dose-response study in rats. Am J Physiol Regul Integr Comp Physiol. 2022. Bij PV 5 en 10 neonatale sterfte 1 tot 1,4%, gelijk aan controle; bij PV 40 6,3% en bij twintigvoudige dosis 12,8%; auteurs noemen PV ≤ 10 een passende bovengrens
• PMID 27385731 — Albert BB, et al. Oxidized fish oil in rat pregnancy causes high newborn mortality and increases maternal insulin resistance. Am J Physiol Regul Integr Comp Physiol. 2016. Neonatale sterfte op dag 2 OR 8,26 tegenover water en 13,70 tegenover verse visolie
• PMID 33092165 — Phung AS, et al. Chemical Compositional Changes in Over-Oxidized Fish Oils. Foods. 2020. Repliceerde de oxidatiemethode van 30 dagen zuurstof en licht; naast peroxiden ook oligomeren, uitgeputte antioxidanten en specifieke isoprostanoïden en oxysterolen; auteurs verbonden aan de omega 3-sector
• PMID 28469193 — Bannenberg G, et al. Omega-3 Long-Chain Polyunsaturated Fatty Acid Content and Oxidation State of Fish Oil Supplements in New Zealand. Sci Rep. 2017
• PMID 33382790 — Jairoun AA, et al. Fish oil supplements, oxidative status, and compliance behaviour. PLoS One. 2020. Gemiddeld TOTOX 23,8; gemiddeld PV 6,4
• PMID 36291569 — Pasini F, et al. Assessment of Lipid Quality in Commercial Omega-3 Supplements Sold in the French Market. Biomolecules. 2022
• PMID 30626234 — Heller M, et al. Oxidation of fish oil supplements in Australia. Int J Food Sci Nutr. 2019. 26 producten, 33% boven TOTOX; vier premiumproducten leverden 165 tegenover 577 mg visolie per capsule (p = 0,007) tegen ruim zevenvoudige prijs per gram, zonder verschil op enige oxidatiemaat
• PMID 25604397 — Albert BB, et al. Fish oil supplements in New Zealand are highly oxidised and do not meet label content of n-3 PUFA. Sci Rep. 2015. 83% boven PV, 50% boven TOTOX, 8% voldeed aan alle indices
• PMID 40361705 — Zhou Q, et al. Systematically Investigating the Qualities of Commercial Encapsulated and Industrial-Grade Bulk Fish Oils in the Chinese Market. Foods. 2025. 65,2% haalde de nationale norm; eenheidsprijs staat los van de kwaliteit