Onderdeel van Health Cockpit, praktijkmanagement voor moderne gezondheidsondernemers. Ontdek het platform →

← Omega 3 en visolie-overzicht

Health Cockpit Research

Onderdeel van het Omega 3 en visolie-cluster van Health Cockpit, het praktijkmanagement-platform voor functioneel werkende therapeuten.

Zwangerschap en neonataal: vroeggeboorte, hersenontwikkeling en de afruil bij prematuren

Bijna elke zwangere vrouw die een supplement overweegt, hoort dat omega 3 goed is voor de hersenontwikkeling van haar kind. Op precies die claim vinden twee onafhankelijke onderzoeksgroepen geen enkel effect.

Waar het bewijs wél sterk voor is, is iets anders: minder vroeggeboorte. En dat werkt alleen bij vrouwen die laag zitten.

Dit hoofdstuk houdt drie vragen uit elkaar die vaak op één hoop gaan: wordt het kind er slimmer van, wordt het minder vaak te vroeg geboren, en wat gebeurt er met extreem vroeg geboren baby’s die zelf hoge doses krijgen?

Hersenontwikkeling van het kind: nee

Een meta-analyse van 21 trials uit 2001 tot 2023 (PMID 42494300) keek naar DHA tijdens een gewone zwangerschap. Op aandacht, motoriek, intelligentie, taal, plannen en geheugen van het kind: niets. Ook niet in enige subgroep.

De Cochrane-review over dit onderwerp (PMID 30480773) komt tot hetzelfde: op denken, IQ, zicht, taal en gedrag vrijwel geen verschil, met zwak bewijs.

Eén ding veranderde wel in die eerste analyse (PMID 42494300): de baby’s wogen bij de geboorte gemiddeld ruim zeventig gram meer. Dat is ongeveer 2% van een gemiddeld geboortegewicht, en bij een gezonde zwangerschap betekent dat weinig. Bij groeivertraging of een laag geboortegewicht zou dat anders kunnen liggen, maar dat is niet onderzocht. Hoofdomtrek, lengte en zwangerschapsduur veranderden daar niet. In de Cochrane-review hieronder gebeurt met de zwangerschapsduur wél iets.

Dit is de scherpste kloof tussen mechanisme en uitkomst in het hele dossier. DHA verandert de samenstelling van hersencelmembranen aantoonbaar, en bij te vroeg geboren baby’s rijpt de witte stof meetbaar sneller bij een preparaat met arachidonzuur én DHA, waarbij onbekend is welk van de twee dat doet (zie Neurale membranen en hersenweefsel). Bij een gewone zwangerschap levert dat op geen enkele maat van functioneren iets op.

Vroeggeboorte: ja, maar alleen bij wie laag zit

Diezelfde Cochrane-review, over 70 trials met bijna 20.000 vrouwen, vond wél minder vroeggeboorten. Vóór 37 weken daalde het van 13,4% naar 11,9%. En vóór 34 weken, waar het echt om gaat, van 4,6% naar 2,7%. Dat is bijna een halvering, en het bewijs daarvoor is sterk.

Dezelfde review meldt nog drie gunstige bevindingen: minder kinderen met een laag geboortegewicht (van 15,6% naar 14,0%, met hoge zekerheid), een trend naar minder sterfte rond de geboorte, en een trend naar minder pre-eclampsie.

De keerzijde staat er ook: vrouwen gingen vaker over tijd, van 1,6% naar 2,6%. En mogelijk iets vaker een te zwaar kind voor de zwangerschapsduur. De auteurs vatten het samen als een effectieve strategie tegen vroeggeboorte die waarschijnlijk meer overtijdse zwangerschappen oplevert.

Er is een complicatie. Die review zocht tot augustus 2018. Latere analyses (PMID 34069867, PMID 35168930) komen op nul uit, waaronder één waarvan de hoofdanalyse exact hetzelfde cijfer als Cochrane geeft en pas in een aanvullende berekening wegvalt.

De verklaring zit in de uitgangswaarde.

De onderzoeksgroep achter de grote trials (PMID 36228573) stelt dat het effect afhangt van de uitgangswaarde: voordeel bij vrouwen met een lage omega 3-status, met ongeveer 1.000 mg per dag, gestart vóór week 20.

Begin hier wel bij de trial zelf, want die staat er vaak niet bij. ORIP (de grote trial naar omega 3 en vroeggeboorte, PMID 31509674) randomiseerde 5.544 zwangerschappen en vond op zijn hoofduitkomst niets: vroege vroeggeboorte 2,2% in de omega 3-groep tegen 2,0% in de controlegroep. Numeriek zelfs de verkeerde kant op. Wel meer kinderen die erg zwaar waren voor de zwangerschapsduur.

Pas in een verkennende heranalyse achteraf (PMID 37068907) komt naar voren dat suppletie de kans op vroege vroeggeboorte wél verlaagde bij vrouwen die laag zaten. De hele uitgangswaarderedenering komt dus uit analyses achteraf op een trial die als geheel negatief was.

En de onderzoeksgroep zegt in een overzichtsartikel iets dat je moet kennen, waarbij EPTB (early preterm birth) staat voor vroege vroeggeboorte (PMID 33465767): “women with replete or high baseline total omega-3 status were already at low risk of EPTB and additional omega-3 supplementation increased the risk of EPTB compared to control.”

Vertaald: vrouwen die al goed zaten hadden toch al weinig risico, en extra omega 3 verhóógde bij hen het risico op vroege vroeggeboorte. De therapietrouw-analyse van diezelfde trial (PMID 37739459) komt tot hetzelfde beeld.

Er is nog één trial die deze vraag rechtstreeks aanpakte. ADORE (een trial die twee DHA-doses bij zwangeren vergeleek, PMID 34308309) gaf 1.100 zwangeren 1.000 mg of 200 mg DHA en keek naar vroege vroeggeboorte. De hogere dosis kwam er iets beter uit, en het duidelijkst bij vrouwen die bij de start laag zaten: daar halveerde het ruwweg. De aantallen zijn klein, het gaat om negen tegen twaalf gevallen, dus lees het als ondersteuning van de richting en niet als bewijs.

Dit is dus geen supplement dat je veilig “voor de zekerheid” geeft. Bij de ene vrouw voorkomt het mogelijk vroeggeboorte, bij de andere verhoogt het het risico mogelijk. Let op dat woord “mogelijk”: het verschil tussen die twee groepen is nergens formeel getoetst, de omkering staat als beschrijving in een overzichtsartikel zonder cijfer, en er bestaat geen afgesproken test met een afgesproken grens om te bepalen in welke groep iemand valt. Zie Omega 3-index.

Extreem te vroeg geboren baby’s: longen tegenover IQ

Hier ligt de lastigste afweging in dit dossier, en die hoort volledig in het ziekenhuis thuis.

Vier trials met ruim 2.300 baby’s die vóór 29 weken werden geboren (PMID 36943265) kregen via de voeding een hoge dosis DHA. De uitkomst die gemeten werd is bronchopulmonale dysplasie, een chronische longaandoening die vooral bij deze kinderen speelt.

Over alle trials samen was er geen duidelijk verschil. Maar in de analyses met de strengste meetmethode kwam die longaandoening bij de DHA-groep juist vaker voor, en dat gold ook voor de matige tot ernstige vorm. Het abstract spreekt van een omgekeerd verband, wat verwarrend geformuleerd is: de cijfers wijzen op méér longziekte. De twee analyses die dat aantonen delen wel trials, dus ze bevestigen elkaar niet onafhankelijk.

Diezelfde kinderen leverden ook winst op. In het vervolgonderzoek (PMID 37294565) hadden de DHA-kinderen op hun vijfde een ruim drie punten hoger IQ, en dat terwijl diezelfde dosis het risico op die longaandoening verhoogde. Neem dat getal met voorbehoud: de onderkant van de marge is nog geen half punt, wat niemand merkt, en de IQ-meting komt uit een deelverzameling van de kinderen en niet uit de hele trial. De onderzoekers hebben expliciet getoetst of die longziekte de IQ-winst tenietdeed, omdat longziekte zelf samenhangt met slechter denken. Dat deed het niet.

Het gaat om hetzelfde dosisbereik als waarin de witte stof sneller rijpt: die trial (PMID 38061271) gaf 50 mg per kilogram per dag, en de bundeling hierboven rekent alles vanaf 40 mg per kilogram als hoge dosis. Bij dezelfde kinderen, bij dezelfde dosis, dus: meer longziekte én een hoger IQ. In aantallen: de longziekte ging van 42,8% naar 49,7%, dus ongeveer zeven extra gevallen per honderd kinderen, tegenover ruim drie IQ-punten waarvan de onderkant van de marge verwaarloosbaar is. Die afweging maakt de neonatoloog, en dit is geen supplementenadvies.

Luchtwegklachten bij het kind

Hier staat de sterkste positieve bevinding van dit hele hoofdstuk. Dezelfde trial komt elders in dit dossier vooral langs om wat hij níet vond.

In het Deense onderzoek naar astma bij kinderen (COPSAC) kregen 736 zwangere vrouwen vanaf week 24 dagelijks 2,4 gram omega 3 of olijfolie. De hoofdvraag was of hun kind later piepende ademhaling of astma zou krijgen (PMID 28029926). Van de kinderen in de omega 3-groep kreeg 16,9% dat, tegen 23,7% in de controlegroep. Dat komt neer op ongeveer één kind minder met astma per vijftien behandelde zwangerschappen.

En er zit een detail in dat past bij de rode draad van dit dossier: het effect was het sterkst bij vrouwen die bij de loting het laagst zaten in EPA en DHA. Daar ging het van 34,1% naar 17,5%, dus ongeveer een halvering. Bij vrouwen die al goed zaten was er weinig te winnen.

Dezelfde kinderen hadden ook minder luchtweginfecties. Op eczeem en allergie vond de trial niets, en met die uitkomst komt hij elders in dit dossier terug.

Postnatale depressie, eczeem en bloedverlies

Wat je hiermee doet

De doses zijn die van de trials en van het standpunt van de International Society for the Study of Fatty Acids and Lipids (ISSFAL), in hun eigen context. Lees ze als onderzoeksgegevens, niet als doseringsadvies.

Kernbronnen

Health Cockpit

Wil je dit toepassen in je eigen praktijk?

Health Cockpit is alles-in-één praktijkmanagement voor moderne gezondheidsondernemers. Bij elk patiëntdossier krijg je dezelfde research-kennis die op deze site staat direct in context bij je labwaardes, DNA-analyse en interventies. Alles op één scherm, in één dossier.

Bekijk Health Cockpit →