Onderdeel van het Omega 3 en visolie-cluster van Health Cockpit, het praktijkmanagement-platform voor functioneel werkende therapeuten.
Vormen van omega 3 en biobeschikbaarheid
Op verpakkingen staat vaak een woord als “triglyceride”, “ethylester” of “fosfolipide”, meestal met de suggestie dat het ene veel beter is dan het andere. Dat verschil bestaat, maar het is kleiner dan de marketing doet vermoeden, en het wordt volledig overschaduwd door een ander probleem: wat er in de capsule zit komt vaak niet overeen met wat er op het etiket staat.
Dit hoofdstuk legt eerst uit wat die woorden betekenen, en zet daarna op een rij wat er bij een eerlijke vergelijking overblijft.
Wat die woorden betekenen
Een vetzuur is een lang, vettig molecuul dat slecht mengt met de waterige inhoud van je darm. In olie zit het daarom vast aan een kleinere drager. Bij vertering moeten enzymen het vetzuur eerst van die drager lostrekken, waarna gal helpt om het opneembaar te maken. De drager bepaalt hoe makkelijk die eerste stap gaat. Daarna is EPA gewoon EPA, ongeacht waar het vandaan kwam.
| Vorm | Wat het is | Wat je ervan moet onthouden |
|---|---|---|
| Natuurlijke triglyceride | Drie vetzuren aan een glycerolmolecuul, zoals in gewoon voedingsvet en visolie | Een vertrouwde vorm, maar “natuurlijk” bewijst geen betere werking |
| Ethylester | Eén vetzuur gekoppeld aan ethanol, na concentratie. Er zit geen vrije alcohol in de capsule, het is een chemische binding | Hiermee kan je hoge concentraties EPA of DHA maken. Heeft wel een enzym nodig om de binding te breken |
| Herveresterde triglyceride | Geconcentreerde vetzuren opnieuw aan glycerol gehangen | Combineert concentratie met de triglyceridevorm. Klinisch niet overtuigend beter gebleken |
| Fosfolipide | Het vetzuur zit aan een fosforhoudende drager, zoals deels in krillolie | Mengt anders met water en vet. Krillolie bestaat hier trouwens niet volledig uit |
| Vrij vetzuur | Helemaal niet meer gebonden | Er hoeft niets losgeknipt te worden. Dat kan uitmaken als je weinig vet bij je maaltijd eet |
Let op wat “biobeschikbaarheid” hier betekent: welk deel van de ingenomen EPA en DHA in het bloed terechtkomt. Een hogere bloedwaarde is een maat voor opname, niet voor werking.
Wat er gebeurt bij een eerlijke vergelijking
De eerlijke test is: geef twee vormen in dezelfde hoeveelheid EPA en DHA, en kijk wat er in het bloed komt. Dat is twee keer gedaan, en beide keren was er geen duidelijk verschil (PMID 8504143, PMID 26328782). Onder gewone eetomstandigheden telt dus vooral hoeveel EPA en DHA erin zit, niet aan welke drager het hangt.
Een derde onderzoek wordt vaak aangehaald als bewijs dát het uitmaakt, en dat verdient uitleg. Honderdvijftig mensen met afwijkende bloedvetten die al een statine gebruikten (PMID 21862301) kregen zes maanden lang maïsolie, of omega 3 als herveresterde triglyceride, of dezelfde dosis als ethylester. Alleen de herveresterde triglyceride verschilde van de placebo.
Klinkt overtuigend, maar de twee omega 3-vormen verschilden onderling níet aantoonbaar van elkaar. En dat is precies de vergelijking waar het om gaat. Deze studie kan dus niet aantonen dat de ene vorm beter is dan de andere.
Dezelfde publicatie verwijst in de inleiding naar eerder werk waarin de herveresterde triglyceride de omega 3-index sterker zou verhogen. Dat is een citaat van andermans onderzoek in de introductie, geen resultaat van deze trial. Wie het zo aanhaalt, haalt het verkeerd aan.
Beter opneembaar is niet hetzelfde als beter werkzaam
Dat blijkt het duidelijkst uit de twee grote hartonderzoeken (REDUCE-IT en STRENGTH, allebei bij duizenden patiënten met een hoog hartrisico). REDUCE-IT vond voordeel met een ethylester, de vorm die volgens de opnametheorie juist het slechtst scoort. STRENGTH vond géén voordeel met de vrije-vetzuurvorm, die het makkelijkst wordt opgenomen.
Daar zaten ook andere verschillen tussen, dus dit bewijst niet welke factor bepalend was. Het laat wel zien dat het opname-argument als verkoopargument niet houdbaar is. Zie Cardiovasculaire uitkomsten.
Innemen bij een maaltijd
Bij 52 gezonde vrijwilligers op een vetarm dieet kwam er uit de vrije-vetzuurvorm meer EPA en DHA in het bloed dan uit de ethylester (PMID 24124374). Dat past bij het idee dat een ethylester meer vet in de maaltijd nodig heeft om goed verteerd te worden.
Die studie testte alleen niet dezelfde vorm bij zowel een vetarme als een vetrijke maaltijd, dus hoeveel de maaltijd zelf deed weten we niet. De voorzichtige conclusie: bij een ethylester is innemen bij een maaltijd waarschijnlijk belangrijker dan bij een vrij vetzuur. Die regel geldt dus niet voor elk omega 3-supplement, alleen voor de ethylester.
Krillolie en algenolie
Krillolie wordt verkocht op het fosfolipide-argument. In een vergelijkend onderzoek bleek er iets anders aan de hand: in het krillmonster zat ruim een vijfde van de EPA en DHA als vrij vetzuur, terwijl beide visoliemonsters daar niets van bevatten. De auteurs noemen dat zelf onverwacht en vermoeden dat het de voorsprong van krill verklaart. Het vrije vetzuur doet hier dus het werk, en het fosfolipide waarop krill verkocht wordt speelt een kleinere rol dan gedacht.
Algenolie levert DHA zonder vis en is daarmee een reëel alternatief voor wie plantaardig eet. Bij een visallergie moet je per product nakijken of het geschikt is. De omzetting van alfalinoleenzuur uit plantaardige bronnen valt buiten dit hoofdstuk.
Etiketten kloppen vaak niet
In een analyse van 47 producten (PMID 25044306) bevatte meer dan 70% niet de hoeveelheid EPA of DHA die op het etiket stond. Slechts een op de vijf haalde de opgegeven hoeveelheid EPA, en een op de vier die voor DHA. Het werkelijke gehalte liep van ruim een derde te weinig tot bijna het dubbele van wat er stond. Een Chinese marktanalyse (PMID 40361705) vond dat bij ongeveer twee derde van de capsules het EPA-gehalte klopte en bij nog geen helft het DHA-gehalte.
Die spreiding is vele malen groter dan elk verschil dat ooit tussen de vormen is aangetoond. Bij het kiezen van een product weegt de betrouwbaarheid van de fabrikant dus zwaarder dan het woord op de verpakking.
Wat je hiermee doet
- Negeer het vormenargument grotendeels. Bij dezelfde dosis is er geen betrouwbaar verschil aangetoond.
- Kijk naar de hoeveelheid EPA en DHA achterop, dat is wat telt.
- Betrouwbaarheid van de fabrikant gaat vóór de bindingsvorm. Meer dan zeven van de tien producten kloppen niet met hun eigen etiket.
- Is het een ethylester, neem hem dan bij een maaltijd met vet. Bij de andere vormen maakt het waarschijnlijk minder uit.
- Krillolie is niet beter door het fosfolipide, en waarschijnlijk hooguit iets beter door iets anders.
Zie Oxidatie en productkwaliteit voor de kwaliteitskenmerken die wél verschil maken, en Dosering voor het bereik per uitkomst.
Kernbronnen
- PMID 24124374 — Offman E, et al. Steady-state bioavailability of prescription omega-3 on a low-fat diet (ECLIPSE II). Vasc Health Risk Manag. 2013. 52 gezonde vrijwilligers op vetarm dieet; vrije-vetzuurvorm gaf hogere plasmawaarden dan de ethylester
- PMID 8504143 — Krokan HE, Bjerve KS, Mørk E. The enteral bioavailability of eicosapentaenoic and docosahexaenoic acid. Biochim Biophys Acta. 1993. Dosisgelijke vergelijking ethylester tegen glycerylester, geen verschil
- PMID 26328782 — Yurko-Mauro K, et al. Similar eicosapentaenoic acid and docosahexaenoic acid plasma levels achieved with fish oil or krill oil. Lipids Health Dis. 2015. Krillmonster bevatte 22% van de EPA en 21% van de DHA als vrij vetzuur, de visoliemonsters niets
- PMID 21862301 — Schuchardt JP, et al. Moderate doses of EPA and DHA from re-esterified triacylglycerols but not from ethyl-esters lower fasting serum triacylglycerols in statin-treated dyslipidemic subjects. Prostaglandins Leukot Essent Fatty Acids. 2011. 150 deelnemers, 6 maanden; alleen de herveresterde triglyceride verschilde van placebo, de twee omega 3-vormen verschilden onderling niet significant. De claim over de omega 3-index staat in de inleiding en citeert eerder werk, het is geen uitkomst van deze trial
- PMID 25044306 — Kleiner AC, Cladis DP, Santerre CR. A comparison of actual versus stated label amounts of EPA and DHA in commercial omega-3 dietary supplements. J Sci Food Agric. 2015. 47 producten; werkelijk gehalte 66 tot 184% van de etiketwaarde voor EPA en 62 tot 184% voor DHA; meer dan 70% bevatte niet de vermelde hoeveelheid; 21% haalde de etiketwaarde voor EPA, 25% die voor DHA
- PMID 40361705 — Zhou Q, et al. Systematically Investigating the Qualities of Commercial Encapsulated and Industrial-Grade Bulk Fish Oils in the Chinese Market. Foods. 2025. EPA-gehalte klopte bij 64% van de capsules, DHA-gehalte bij 48%