← Alle Adaptogenen-artikelen

Onderzoeksgaps en klinische profielen van adaptogenen

Deze pagina vat de adaptogenen-evidence samen op een hoger niveau: waar ontbreekt onderzoek, wat is breed bewezen, welke veiligheidssignalen springen eruit, en welke adaptogenen het meest veelbelovend zijn per klinisch domein. Elke adaptogeen die hier genoemd wordt, linkt door naar zijn eigen pagina met de evidence per gezondheidsthema.

Universele sterktes (vrijwel alle adaptogenen)

1. Antioxidant/Nrf2: Het gedeelde basismechanisme van vrijwel alle adaptogenen
2. Ontsteking/NF-kB: De meest universeel gedeelde eigenschap
3. Leverfunctie: Breed hepatoprotectief profiel

Meest veelbelovende adaptogenen per klinisch domein

Migraine-relevant profiel

Wat hier telt: CGRP (de pijnboodschapper bij migraine), glutamaat, de bloed-hersenbarrière (BBB), neuro-inflammatie en de ionkanalen.

1. Lion’s Mane: Beschermt EAAT1/SLC1A3 (de glutamaattransporters), stimuleert BDNF (de groeifactor van hersencellen), passeert de bloed-hersenbarrière en remt neuro-inflammatie
2. Schisandra: Verdeelt zich tot in de hypothalamus na passage van de bloed-hersenbarrière, remt neuro-inflammatie, herstelt tight junctions en moduleert glutamaat
3. Bacopa: Moduleert de prikkelende glutamaatreceptor (NMDA), stimuleert BDNF en verlaagt cortisol
4. Licorice: Isoliquiritigenine werkt als NMDA-antagonist, activeert EAAT1 en passeert de bloed-hersenbarrière
5. Rhodiola: Herstelt de bloed-hersenbarrière, remt MAO (het enzym dat dopamine en serotonine afbreekt) en stimuleert BDNF via HSC70

Darmgezondheidsprofiel

Wat hier telt: het microbioom, de darmbarrière en de tight junctions, de kitverbindingen tussen de darmcellen.

1. Reishi: 111 microbioomstudies en sterk bewijs voor herstel van tight junctions
2. Schisandra: Reguleert ZO-1 en occludine direct omhoog en verrijkt Akkermansia
3. Lion’s Mane: Verhoogt claudine-3, claudine-4 en MUC2 (het slijmlaageiwit) en verlaagt het lekkagebevorderende claudine-2
4. Jiaogulan: Verhoogt butyraat met 50% en activeert GPR41 en GPR109A, de receptoren voor korteketenvetzuren (SCFA)

Hormonaal profiel

Wat hier telt: oestrogeen, de schildklier en de HPA-as, de stressas van hersenen naar bijnier.

1. Ashwagandha: Onderbouwd met een gerandomiseerde schildklierstudie (RCT), meerdere cortisol-RCT’s en oestrogeenwerking
2. Shatavari: De sterkste evidence voor fyto-oestrogeenwerking
3. Tulsi: De sterkste cortisol-RCT, maar tegelijkertijd antithyreoïed
4. Cordyceps: Verhoogt aromatase (het enzym dat testosteron omzet naar oestrogeen) en werkt op auto-immune thyreoïditis

Universele gaps (geen enkel adaptogeen heeft evidence)

1. Monocarboxylaattransporters (MCT), het transport van lactaat en ketonen: Volledig onontgonnen onderzoeksgebied
2. Methylatie/MTHFR/COMT: Vrijwel volledig onontgonnen, alleen moringa indirect via folaat
3. Gluten/caseïne/DPP4 (het enzym dat gluten- en caseïne-eiwitten knipt): Vrijwel onontgonnen, alleen tulsi indirect via computationeel werk
4. CGRP: Vrijwel onontgonnen, alleen ginseng indirect in een multikruidenformule
5. Elektrolyten/ionkanalen: Alleen licorice (als bijwerking) en ginseng (via de natrium-kaliumpomp Na+/K+-ATPase)

Klinisch relevante waarschuwingen

1. Licorice: Veroorzaakt pseudoaldosteronisme (kaliumtekort en verhoogde bloeddruk) bij hoge of langdurige doses. Dit komt doordat het 11beta-HSD2 remt, het enzym dat cortisol afbreekt voor het de mineralocorticoïdreceptor bereikt
2. Licorice: Het oestrogeeneffect is soortafhankelijk. G. glabra verhoogt het genotoxische 4-OH-oestrogeen (een kankerbevorderende metaboliet)
3. Tulsi: Werkt antithyreoïed door verlaging van T4. Wees voorzichtig bij hypothyreoïdie
4. Ashwagandha: Er zijn case reports van leverletsel. Bij gelijktijdige schildkliersuppletie bestaat risico op thyreotoxicose (te hoge schildklierwerking)
5. Moringa: Vermijden tijdens zwangerschap vanwege teratogeen effect via werking als selectieve oestrogeenreceptormodulator (SERM)
6. Reishi: De sporen zijn allergeen: 28,5% van de atopische patiënten raakt gesensitiseerd